Kategori: Makaleler

Momentum Neden Korunur? Bazen gözlerim eski mahallemizin basketbol sahasında kayar. Küçükken top peşinde koşturduğumda, attığım her şutun ardından topun biraz daha hızlandığını hissederdim. Yani, top bir kere hareket etmeye başladı mı, ben ona sadece yön verirdim ama kendi başına gitmeye devam ederdi. Bu hissiyat, bir fiziksel kavramla tanışmamı sağladı: Momentum. Çocukken anlamadığım bir şey vardı: Top hareket ederken neden durmaz? Sonra bir gün okuduğum bir fizik kitabı, bu sorunun cevabını verdi ve beni yıllar sonra bu yazıyı yazmaya itti. İşte momentumun neden korunduğunu anlamak da tam olarak böyle oldu. — Momentumun Temel Anlamı Momentum, temelde bir cismin hareketinin ölçüsüdür. Yani,…

Titanyum Neden Pahalı? Felsefi Bir Bakış Hayatımızda pek çok şey değerinden daha pahalı olabilir. Ancak, bir öğenin pahalı olması, sadece onun nadirliği veya üretim maliyetleri ile açıklanabilir mi? Ya da bir şeyin yüksek değeri, yalnızca insana dair daha derin, etik ve ontolojik sorulara mı işaret eder? Felsefe, bu tür soruları sormamıza olanak tanır. Titanyumun fiyatının yüksek olmasını sorgularken, sadece ekonomi veya endüstri perspektifinden bakmakla kalmaz, aynı zamanda etik, epistemoloji ve ontoloji gibi daha temel felsefi boyutları da göz önünde bulundurmalıyız. Belki de titanyumun pahalı olması, insanlık için çok daha derin bir soruyu işaret ediyor: Değer nedir ve biz neye değer…

Tire Köfte Nasıl Servis Edilir? Toplumsal Yapılar ve Bireyler Üzerine Bir Sosyolojik Bakış Giriş: Bir Yemeğin Arkasında Ne Var? Tire köfte, Ege’nin zengin mutfağında yerini almış, bölgesel bir lezzet olmanın ötesine geçmiş bir yiyecek. Ancak, bu köftenin nasıl servis edileceği ya da yediğimizde ne hissettiğimiz, aslında sadece damak tadımızla ilgili değil; toplumsal normlarla, kültürel pratiklerle, ve hatta güç ilişkileriyle bağlantılı. Tire köfteyi sadece lezzetiyle değil, toplumun bizlere sunduğu kimlik, değer ve rol beklentileriyle de ele almak önemli. Birçok sosyolojik çalışmada yemek, kültürün bir yansıması olarak incelenmiştir. Yiyeceklerin hazırlığı, servis şekli ve tüketimi, toplumsal yapılarla ve bireylerin bu yapılarla etkileşimiyle doğrudan…

Göllere Girmek Neden Tehlikeli? Farklı Bakış Açılarıyla Değerlendirelim Konya’da yaşamaya başladığımda, her yazın sıcak günlerinde arkadaşlarımın “Hadi gölete girelim!” önerilerini sıkça duyardım. Sonra içimden bir ses hep “Ama ya tehlikeli olursa?” diye uyarırdı. Bu, aslında her yaz dönemi bir şekilde tekrarladığım düşünce. Göllere girmek, bu kadar masum bir şey olabilir mi? Bazen içimdeki mühendis sesini duyarım: “Teknik olarak düşün. Göller doğal, bazen belirsiz faktörlerle dolu. İşin bilimsel boyutunu anlamalısın.” Ama bir diğer yandan içimdeki insan tarafı, “Beni şu an tedirgin etme, yaz sıcağında serinlemek istiyorum!” diye itiraz eder. Göllere girmek neden tehlikeli sorusunun cevabı aslında farklı açılardan incelenebilir. Hadi gelin,…

Meclisin Yasama Yetkisi: Bir Tarihsel Perspektif Geçmiş, bugünü anlamamıza ve şekillendirmemize yardımcı olan bir aynadır. Her dönemin kendine has koşulları ve bu koşullar içinde gelişen toplumsal yapılar, mevcut sistemi daha iyi kavrayabilmemizi sağlar. Bu bağlamda, meclisin yasama yetkisi de hem tarihsel bir süreç olarak hem de toplumların evriminde önemli bir aşama olarak anlaşılmalıdır. Bu yazı, yasama yetkisinin tarihsel gelişimini, toplumsal dönüşümleri ve kırılma noktalarını ele alarak bugüne nasıl yansıdığını keşfetmeyi amaçlamaktadır. Erken Dönem ve Meclisin İlk Yansımaları Meclisin yasama yetkisini tartışmaya başlamadan önce, ilk meclislerin nasıl ortaya çıktığını anlamak önemlidir. Antik Yunan’da, özellikle Atina’daki demokratik uygulamalar, yasama yetkisinin halktan gelen…

Kimya Endüstrisi Ne Zaman Hayata Geçti? Felsefi Bir Bakış Zaman zaman hayatta ilerledikçe, varlıklar ve olgular arasında kopmuş bağlantılar kurarak dünyayı anlamaya çalışırız. Ama bir düşünün: Kimya, doğayı nasıl dönüştürdü? İnsanlığın kimya ile olan ilişkisinin başlangıcı ne zaman oldu? Biz, gerçekliği yalnızca yüzeysel bir biçimde görmekle yetinirken, kimya endüstrisinin doğuşu, tüm insanlık için daha derin soruları gündeme getirebilir. Kimya, aslında, sadece maddeleri birleştirip ayırmak değil, aynı zamanda insan düşüncesinin en eski temellerinden birini — gerçekliği anlama çabasını — simgeler. Peki, kimya endüstrisi ne zaman hayatımıza girdi? Bu soru sadece tarihsel bir ilgi uyandırmakla kalmaz, aynı zamanda ontolojik, epistemolojik ve etik…

Hangi Malın Zekatı Verilir? Tarihsel Bir Perspektif Geçmişi anlamadan bugünü yorumlamak, zamanı bir düzlemde kesip incelemek gibidir; oysa her an, bir öncekinin izlerini taşır ve bir sonrakinin de tohumlarını barındırır. Zekât, İslam’ın temel ibadetlerinden biri olarak, tarihsel sürecin her aşamasında toplumların ekonomik ve toplumsal yapılarıyla iç içe gelişmiştir. Hangi malın zekâtının verileceği sorusu, sadece dini bir yükümlülük değil, aynı zamanda toplumsal adaletin ve ekonomik düzenin tarihsel bir yansımasıdır. Erken İslam Dönemi ve Zekâtın Temelleri Zekâtın Dini ve Toplumsal Amacı İslam’da zekât, sadece bireysel bir sorumluluk değil, toplumsal bir yükümlülüktür. Zekât, kelime anlamı olarak “temizlik” ve “artma” anlamlarına gelir ve malın…

Geyikle Ceylan Aynı mı? Doğanın İnce Farkları Geyik mi, ceylan mı? İkisi de ormanın zarif, hızlı ve zararsız sakinleri. Ama bir an durun… Ne kadar benziyorlar, gerçekten aynı şeyler mi? Yıllardır bu soruya doğru bir cevap aradım. Kimi zaman ormanda bir geyik gördüm, bazen de ceylan… Peki, aslında bunlar ne kadar birbirine yakın? Birbirinden tamamen farklı mı yoksa doğada sadece birer farklı isim mi? Bu yazıda, geyik ve ceylan arasındaki benzerlikleri ve farkları derinlemesine inceleyeceğiz. Hem bilimsel bakış açısıyla, hem de gündelik yaşamda bu hayvanlar hakkında sıkça duyduğumuz kavramları çözümleyerek… Geyik ve Ceylan: Farkları Anlamak İlk bakışta, geyik ve ceylan…

MR Nedir, Nasıl Okunur? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından İnceleme İstanbul gibi büyük bir şehirde yaşarken, her gün toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konularında sayısız hikaye ile karşılaşıyorum. Sokakta, toplu taşımada, işyerimde gözlemlediğim sahneler, bu konuları ne kadar derinden etkilediğini bana sürekli hatırlatıyor. Bu yazıda, MR nedir, nasıl okunur sorusunu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında incelemeye çalışacağım. Özellikle sağlık alanındaki bu terimi daha geniş bir bakış açısıyla ele alacağım. MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme) gibi tıbbi bir teknolojinin, aslında toplumsal eşitsizlikleri nasıl ortaya koyabileceği konusunda düşündüren bazı örnekleri paylaşmak istiyorum. 1. İçimdeki Aktivist: MR ve Toplumsal…

Beden Eğitimi Dersinde Ne Yapılır? Toplumsal Bir Analiz Bir okul günü düşünün. Sabah erkenden okulun kapısından içeri girdiğinizde, aklınızda birkaç dersin sırası ve zorlayıcı sınavlar olsa da, beden eğitimi dersinin geldiğini öğrendiğinizde yüzünüzde bir gülümseme belirebilir. Birçoğumuz için beden eğitimi dersi, okulun en eğlenceli ve enerjik zamanlarından biridir. Ancak beden eğitimi dersinde yapılan şeylerin, sadece fiziksel bir aktivite olmanın ötesinde, toplumsal yapıları şekillendiren derin anlamlar taşıdığını hiç düşündünüz mü? Beden eğitimi dersine, genellikle spora ilgi duyan öğrenciler katılırken, kimileri bu dersi sadece zorunlu bir öğreti olarak kabul edebilir. Peki ama beden eğitimi, sadece fiziksel sağlığı artırmak için yapılan bir etkinlik…